Hieronim Bosch

Kontekst historyczny

Od kiedy Hieronim Bosch zaczął nakładać farbę na płótno, jego średniowieczne wizje nieba i piekła kształtują cywilizację chrześcijańską i wykorzystywane są do napominania grzeszników. Urodził się około 1450 roku jako Jheronimus (lub Jeroen) van Aeken w 's-Hergotenbosch w Brabancji. Był pesymistą i zatwardziałym moralistą, który nie próbował wyrażać w swej sztuce złudzeń co do racjonalności ludzkiej natury czy wiary w boską miłość. Jego tryptyki stanowią kazania o głupocie, grzechu i potępieniu.

Niewiele wiadomo o życiu tajemniczego i enigmatycznego, jak na artystę przystało, Boscha. Nie pozostawił żadnych pism, korespondencji, pamiętników ani notatek, wszystko zaś, co wiemy, pochodzi z ksiąg kościelnych, głównie Stowarzyszenia Łabędzich Braci. Prawdopodobnie dziadek Boscha, Jan van Aeken, był artystą i miał pięciu synów, z których czterech poszło w ślady ojca. Około roku 1480 Hieronim poślubił Alety Goyaerts den Meervenne, dziewczynę z bogatej rodziny. Małżeństwo to nie tylko poprawiło jego status społeczny, ale też pozwoliło mu żyć na tyle dobrze, by nie musieć pracować na swoje utrzymanie. Wpis w księgach stowarzyszenia informuje o mszy pogrzebowej Boscha, która odbyła się w sierpniu 1516 roku.

Trudno ustalić jakąkolwiek chronologię powstawania ocalałych do dziś tryptyków Boscha, gdyż z 35 do 40 przypisywanych mu dzieł tylko siedem jest podpisanych, na żadnym zaś nie widnieje data. Jego makabryczne arcydzieła, takie jak „Leczenie głupoty”, „Siedem grzechów głównych”, „Ogród rozkoszy ziemskich” czy alegoryczny „Sąd Ostateczny”, odzwierciedlały jego mroczne i niepokojące postrzeganie ludzkości, jej odwieczną obsesję pożądania, obsceniczności, chciwości i grzechu.

Wielkie dzieła