Bezwzględna i przebiegła Nzinga Mbande, władczyni królestw Ndongo i Matamba z Mbundu (współczesna Angola) przez 35 lat toczyła wojnę z Portugalczykami. Jej imię obrosło mnóstwem odrażających legend, na przykład o tym, jak to zamordowała swego brata, by objąć tron. Że po zabiciu rodziny brata zjadła ich serca, by zyskać ich odwagę. Że w ramach przedbitewnego rytuału kazała obcinać niewolnikom głowy i piła ich krew. Że posiadała złożony z 60 mężczyzn harem i co jakiś czas zabijała niektórych, by wymieniać ich na nowych. Choć najprawdopodobniej większość tych plotek powstała w ramach portugalskiej propagandy, w każdej z nich może kryć się ziarno prawdy.

Ana de Sousa Nzinga Mbande („Nzinga” wzięło się od pępowiny, która owijała jej szyję w chwili narodzin) urodziła się około 1583 roku jako księżniczka Mbundu. Po raz pierwszy pojawia się w źródłach historycznych jako posłanniczka swojego brata, Ngoli, na rozmowach pokojowych z portugalskimi najeźdźcami w 1621 roku. Europejczycy nie szanowali jednak postanowień traktatu i Nzinga przyjęła koronę, by stanąć z nimi do walki... Możliwe, że Ngola popełnił samobójstwo lub Nzinga zatruła jego albo jego następcę zaraz po śmierci króla. Następnie na krótki czas zawarła sojusz z Portugalczykami w celu zniwelowania wewnętrznych i zewnętrznych zagrożeń ze strony plemion afrykańskich. W 1626 roku Portugalia najechała Ndongo. Uciekająca Nzinga objęła władzę w sąsiednim królestwie Matamba, „zastępując” jego królową, Mwongo, i scaliła oba kraje w jedność.

Pragnąc odbudować swoje armie, Nzinga zaoferowała schronienie i pomoc zbiegłym niewolnikom i szkolonym przez Europejczyków Afrykanom w zamian za służbę. Nawróciła się na chrześcijaństwo, by zdobyć wsparcie innych potęg kolonialnych, i w 1641 roku sprzymierzyła się z Holendrami. Dzięki przysłanym przez nich posiłkom i wsparciu z pobliskiego Konga rozbiła w 1647 roku portugalską armię, a następnie rozpoczęła oblężenie środkowoafrykańskiej stolicy kolonialnej tego kraju. Ostatecznie, znużona długimi walkami, podpisała w 1657 roku traktat pokojowy z Portugalią. Poświęciła się odbudowie królestwa, osiedlaniu dawnych niewolników i żołnierzy oraz reformom wewnętrznym, które przeprowadzała aż do swojej śmierci w 1663 roku.