Materiały dobierane są zazwyczaj na podstawie pojedynczej właściwości. Na przykład cegła nie powinna być elastyczna, jeśli ma być użyta podczas budowy. Materiały inteligentne mogą na zawołanie przyjmować różne właściwości odpowiednie do danej sytuacji. Obrazowym przykładem takiego materiału mogłaby być cegła, która jest twarda, gdy wykorzystuje się ją jako materiał budowlany, lub płaska i elastyczna, by ułatwić magazynowanie i transport. Wraz z postępami technologicznymi liczba dostępnych materiałów inteligentnych rośnie. Ferrofluidy, dielektryki i samonaprawialne elastomery to tylko kilka przykładów z opracowanych już materiałów tej klasy.
Świętym Graalem badań nad materiałami inteligentnymi jest tzw. „programowalna materia”, czyli hipotetyczna substancja, która może przyjmować dowolne właściwości.